Postoji finansijska metrika koja se u Crnoj Gori rijetko pominje, a govori više o zdravlju preduzeća nego neki mnogo češće praćeni pokazatelji. Zove se DSO, Days Sales Outstanding, ili “prosječan broj dana potrebnih da naplatite ono što ste već prodali”. Period naplate. Metrika nije nimalo apstraktna. DSO mjeri koliko dugo vaš novac radi za nekog drugog.
Evropa, 2025: rekordni pritisak sa obje strane
Allianz Trade objavio je prošle godine podatak koji bi trebalo da pokrene na razmišljanje svakoga ko vodi finansije u preduzeću: globalna potreba za kratkoročnim finansiranjem dostigla je period od 78 dana, što je najviši nivo od finansijske krize 2008. godine. Primarni uzrok nije bio pad prodaje ni skuplje sirovine. Bio je to rast DSO-a, kompanije su sve duže čekale na naplatu.
Zapadna Evropa je u tome prednjačila sa rastom od 4 dana u jednoj godini, treću godinu zaredom. Istovremeno, evropske kompanije su skratile rokove plaćanja prema sopstvenim dobavljačima, što znači da su apsorbovale finansijski pritisak “odozgo” i “odozdo” u lancu.
Rezultat: između Q4 2024. i Q1 2025, evropske kompanije su efektivno odobravale svojim kupcima 11 milijardi eura dodatnih komercijalnih kredita (trade credit – odložena naplata), što je skoro koliko i mjesečni iznos novih bankarskih kredita odobrenih privredi u istom periodu. Samo, taj “kredit” nisu banke davale firmama, davale su ga firme svojim kupcima. Postale su banka svog kupca, a da nisu birale da budu u toj ulozi.
1,4 biliona eura zarobljenog novca
The Hackett Group analizirao je 1.000 najvećih evropskih kompanija i zaključio da u njima trenutno leži 1,4 biliona eura zarobljenih u neefikasnom obrtnom kapitalu. To je 14% ukupnog prihoda i oko 37% dobiti zarobljene u potraživanjima, zalihama i neoptimizovanim rokovima plaćanja.
Medijana evropskog DSO iznosi 48,5 dana. Razlika između medijane i rezultata upravljanja likvidnošću firmi koje beleže dobar rezultat u istom periodu? 18 dana. To nije statistička sitnica, to su sedmice tokom kojih kompanija ima ili nema novca na računu dok izmiruje obaveze, ili ga ulaže u novi obrt.
A gotovinski ciklus (CCC – Cash Conversion Cycle, puni krug od ulaganja do naplate), pogoršao se treću godinu zaredom i iznosi 44,8 dana. Kada to prevedemo u finalni rezultat poslovanja, imamo sljedeću jednačinu: kada bi gotovinski ciklus bio 30 dana, firma bi razliku u cijeni, na kojoj se bazira njena EBITDA, ostvarivala 12 puta godišnje, umesto 8 puta koliko sadašnji ciklus od 45 dana sugeriše. To je potencijalno 50% veća EBITDA.
Šta se dešava kad je DSO visok, a obaveze ne čekaju
Scenario je poznat svakom ko vodi preduzeće: faktura je izdata, rok naplate je 60 ili 90 dana, ali obaveze prema dobavljačima, zaposlenima i poreskoj upravi dospijevaju sljedeće sedmice.
Kompanija u tom trenutku ima dva izbora: ili pozajmi novac da premosti jaz i time prihvati trošak kamata, optereti bilans, uđe u pregovore s bankom i ograniči svoj kapacitet za buduće zaduživanje (recimo, za ključne investicije), ili da ostane bez likvidnosti i počne da kasni. Kašnjenje generiše nova kašnjenja. Jaz likvidnosti postaje strukturalni problem i tako se stiže na listu blokiranih firmi. Upravo to objašnjava podatak CBCG koji smo analizirali u prethodnoj objavi: 98% od 1,64 milijarde eura iznosa blokade računa u Crnoj Gori odnosi se na preduzeća u neprekidnoj blokadi duže od godinu dana.
Blokada koja traje godinu dana nije nesreća ili sticaj okolnosti. Ona je ishod dugotrajno neupravljivog DSO.
Faktoring kao svjesna odluka u upravljanju DSO
Taj scenario i trend se ne okreću sami od sebe. Faktoring može biti alat koji mijenja tu jednačinu na jednom konkretnom mjestu: umjesto da čekate 60 ili 90 dana da kupac plati, faktoring kompanija vam isplaćuje potraživanje odmah. Vaš DSO pada. Vaš Cash Conversion Cycle se skraćuje. Novac koji je bio zarobljen u fakturi postaje dostupan za obaveze. Ulazite u novi obrt i tako generišete dobit, recimo, 12 umjesto 8 puta godišnje.
To nije rješenje za krizu, to je alat za upravljanje metrikama koje određuju da li do krize uopšte dolazi.
U Evropi, razlika od 18 dana u DSO-u između prosječne i top kompanije je razlika u tome da li firma ima dovoljno novca na računu u ključnom trenutku ili ne. U crnogorskom kontekstu, gdje su rokovi plaćanja između firmi često i do 60 ili 90 dana, ta razlika može biti i veća, a faktoring utoliko bolje rješenje.
U narednom tekstu: kako se DSO kreće po sektorima, u užem i širem okruženju, i koji sektori u Crnoj Gori su najizloženiji riziku nelikvidnosti.
Imate pitanja o faktoringu ili želite da procijenite da li je pravo rješenje za vaše preduzeće? Kontaktirajte nas, razgovor ne košta ništa, a može vrijediti mnogo.
Podržavamo jačanje likvidnosti privrede kroz faktoring rješenja koja su brza, razumljiva i prilagodljiva stvarnim tokovima poslovanja. Nastavljamo dalju digitalizaciju procesa i olakšavamo pristup firmama koje do sada faktoring nijesu koristile, bilo da ga nijesu razumjele ili da su ga posmatrale kao komplikovan proizvod.
Javite se da pronađemo rješenje za vaše izazove likvidnosti.