Dva prethodna teksta u ovoj seriji bavila su se blokadom kao pojavom i DSO kao metrikom koja joj prethodi. Ova analiza ide korak dalje, i utvrđuje da DSO nije jednak za sve, a razlika između sektora nije slučajna. Ona je strukturalna.
I sektor određuje DSO, ne samo disciplina
Uobičajena pretpostavka je da firme s visokim DSO loše naplaćuju. Podaci govore drugačije. Građevinarstvo, recimo, ima DSO od 65 do 80 dana u Velikoj Britaniji, i to uz ugovorene rokove od 30 do 60 dana. Razlika između dogovorenog i stvarnog roka naplate iznosi 20 do 35 dana u profesionalnim uslugama, marketingu i IT sektoru. To nije neefikasnost nego tržišna realnost u kojoj veći kupci diktiraju uslove.
Allianz Trade istraživanje za 2025. godinu identifikovalo je transport, elektroniku i maloprodaju kao sektore s najvećim porastom potrebe za kratkoročnim finansiranjem. Sektori koji su rasli prodajom simultano su “zarobili” više novca u potraživanjima.
Benchmark tabela: gdje se koji sektor nalazi
| Sektor | Prosječan DSO (dana) | Ugovoreni rok (dana) | Realni jaz (dana) | Jaz kao % DSO |
|---|---|---|---|---|
| Građevinarstvo | 65–90 | 30–60 | 30–60 | ~46–67% |
| Profesionalne usluge | 50–65 | 14–30 | 20–35 | ~40–54% |
| Transport i logistika | 45–60 | 30 | 15–30 | ~33–50% |
| Hotelijerstvo (B2B) | 45–60 | 30 | 15–30 | ~33–50% |
| Veleprodaja/distribucija | 30–50 | 30 | 0–20 | ~0–40% |
| Maloprodaja (B2B lanac) | 35–50 | 14–30 | 5–20 | ~14–40% |
Izvor: CreditPulse, Shuttle Global, Allianz Trade 2025/2026
CEE kontekst: kasna plaćanja kao norma
Atradius istraživanje B2B platnih praksi za Centralnu i Istočnu Evropu u 2025. godini donosi podatak koji smješta Crnu Goru u regionalni kontekst: prosječno 53% svih B2B faktura u regiji je prekoračeno po roku. Loši dugovi iznose prosječno 8% svih B2B faktura. Nije to devijacija nego regionalni standard. A ni Zapadna Evropa nije mnogo bolja: 47% B2B faktura kasni u naplati, dok loši dugovi pogađaju 6% transakcija. Razlika između razvijenih i manje razvijenih tržišta, prema tome, nije da li kasne, nego koliko dugo i koliko sistemski.
KPMG Supplier Payment Terms Index za 2025. godinu bilježi da je 60 dana najčešći ugovoreni rok plaćanja u sektorima s najvećim rasponima, gdje spadaju industrija, maloprodaja i TMT sektor (tehnologija, mediji i telekomunikacije), gdje je period između minimalnih i maksimalnih rokova od 65 do 90 dana. To znači da ni ugovoreni rokovi nisu standardizovani. To takođe sugeriše da firma koja pristaje na duže rokove to često radi bez alternativnog rješenja za likvidnost.
Crnogorski kontekst: gdje se rizici ukrštaju
Struktura crnogorske privrede stavlja u fokus upravo sektore s najvišim strukturalnim DSO. Turizam i hotelijerstvo rade s B2B dobavljačima koji čekaju naplatu uz sezonski model poslovanja, što znači da jaz likvidnosti nije ravnomjeran tokom godine, nego se akutno pojačava u van-sezoni, kada prihodi padaju, a fiksne obaveze ostaju.
Građevinarstvo bilježi rast, vrijednost izvedenih radova u prvih devet mjeseci 2025. iznosila je 490 miliona eura, četiri odsto više nego godinu ranije, ali ga istovremeno pritiskaju dugi lanci podugovaranja i rokovi naplate koji rijetko prate ugovorene uslove. Transport i logistika posluju s velikim naručiocima koji diktiraju rokove plaćanja.
Sve ovo potvrđuju i sami privrednici. Privredna komora Crne Gore identifikovala je naplatu potraživanja kao jednu od ključnih horizontalnih barijera prisutnih u gotovo svim djelatnostima. Nije barijera karakteristična za jedan sektor, ona je zajednički imenitelj crnogorske privrede. Posebno indikativan je i podatak da zbog dugih rokova povrata PDV-a, proizvođači koji uvoze repromaterijal odmah plaćaju porez, a povrat čekaju i nekoliko mjeseci. To nije klasično čekanje naplate, ali ima identičan efekat na gotovinu.
Privreda koja kasni sama sebi
Kada se u obzir uzmu u podaci o kašnjenjima za Centralnu i Istočnu Evropu, jasno je da je i Crna Gora dio regionalnog obrasca gdje kašnjenje u plaćanju nije anomalija, nego očekivana praksa. Da takvi podaci nisu samo percepcija, potvrđuje i CBCG indikator po kom je od 17.812 blokiranih preduzeća, gotovo sav dug (98%) hroničan, duži od godinu dana. To sugeriše i da se radi o trajnom, a ne prolaznom stanju sistema.
Istovremeno, to bi moglo da znači da preduzeća koja su najviše zastupljena u pregledu kašnjenja najvjerovatnije nisu u tu situaciju stigla zbog lošeg upravljanja ili prodaje. Tu su jer nisu imala alat da upravljaju jazom između onoga što su zaradila i onoga što su mogla naplatiti.
Privreda sama traži razvoj alternativnih i fleksibilnijih instrumenata finansiranja kao odgovor na identifikovane strukturne slabosti u pogledu upravljanja likvidnošću. U tom kontekstu, faktoring nije alternativa disciplini u naplati. On je odgovor na situaciju u kojoj je visok DSO ugrađen u sam sektor i u kojoj čekanje na naplatu nije greška, nego poslovna realnost s kojom se može upravljati.
Imate pitanja ili želite procijeniti kako DSO u vašem slučaju utiče na likvidnost i kako taj uticaj umanjiti? Kontaktirajte nas, razgovor ne košta ništa, a može vrijediti mnogo.
Podržavamo jačanje likvidnosti privrede kroz faktoring rješenja koja su brza, razumljiva i prilagodljiva stvarnim tokovima poslovanja. Nastavljamo dalju digitalizaciju procesa i olakšavamo pristup firmama koje do sada faktoring nijesu koristile, bilo da ga nijesu razumjele ili da su ga posmatrale kao komplikovan proizvod.
Javite se da pronađemo rješenje za vaše izazove likvidnosti.